• تاریخ انتشار:96/9/1 - 10:05
  • شماره مطلب:13969148807
  • تعداد نظرات:0
یادداشت / دکتر رضا خدری

بزنگاه های اجتماعی شاخص اعتماد اجتماعی مردم نسبت به دولتمردان است/ زلزله کرمانشاه چه شاخصی را برای اعتماد اجتماعی مردم نشان داد؟

در روزهای اخیر علامت‌های معنادار و مهمی در رابطه با زلزله و نیز آسیب به اعتماد اجتماعی محسوس بوده است. ازجمله افزایش شمار شهروندانی که به سازمان‌های مدنی و فراتر به سازمان‌های مردم‌نهاد و مدنی، بی‌اعتمادی نشان داده‌اند و خود به جمع‌آوری کمک به زلزله‌زدگان برخاسته‌ و یا حتی سوار بر ماشین شخصی، با چند دوست و آشنا، با کمک‌های تهیه‌کرده راهی منطقه زلزله‌زده شده‌اند.

به گزارش پایگاه خبری تحلیلی طنین یاس، زلزله غرب ایران تنها صدها قربانی و هزاران مجروح و چند ده هزار آسیب‌دیده و بی‌خانمان بجا نگذاشت؛ زلزله مزبور همچنین تنها از وضع ناامیدکننده مدیریت بحران و امدادرسانی در ایران پرده برنگرفت؛ زلزله شواهد تأمل‌برانگیزی از وجود گسل‌های آسیب‌رسان در مفهوم «اعتماد اجتماعی» به‌همراه داشت.


نمونه بارز آن حمله تند جواد خیابانی مفسر قدیمی ورزشی به مدیران دولتی است که در منطقه زلزله زده جلوی دوربین صداوسیما فریاد زد:100 میلیارد تومان بخاطر تخلف به دو تیم فوتبال کمک شده است . اما برای مردم زلزله زده پول نیست.  خیابانی با صدای رسا گفت: مردم زلزله زده پوشاک و خوراک نمی خواهند، کانکس برای سرپناه میخواهند.


این گسل‌ها هم در سفر بسیارکوتاه روحانی به منطقهو حضور وی در حلقه نیروهای امنیتی ـ نظامی مشهود شد و هم در واکنش‌های اجتماعی به زلزله و نحوه کمک‌رسانی و جمع‌آوری هدایا.


خبرگزاری‌های رسمی جمهوری اسلامی از دیدار رییس جمهور عکس‌هایی بسیار اندک منتشر کردند. تصاویری که در آنها «فاصله» روحانی با آسیب‌دیدگان به‌ قدر لازم مشهود بود.



بی‌اعتمادی صدها هزار سپرده‌گذار به سیستم بانکی کشور و فراتر دستگاه قضایی، یا بی‌اعتمادی بخش مهمی از جامعه به سلامت انتخابات و نظام برگزاری آن در ایران یا کارنامه و عملکرد سپاه پاسداران، یا ریزش فزاینده مخاطبان رسانه ملی، و یا بی‌اعتمادی بسط یافته به نهادهایی چون آموزش و پرورش و سیستم حمل و نقل، تنها برخی نشانه‌های دیگر از شکاف و بی‌اعتمادی جامعه به حاکمان محسوب می‌شود.

اما این تنها اعتماد جامعه به حکومت نیست که دچار خدشه و آسیب شده؛ در روزهای اخیر علامت‌های معنادار و مهمی در رابطه با زلزله و نیز آسیب به اعتماد اجتماعی محسوس بوده است. ازجمله افزایش شمار شهروندانی که به سازمان‌های حکومتی یا شبه‌حکومتی (حتی هلال احمر که نهادی مدنی قلمداد می‌شود) و فراتر به سازمان‌های مردم‌نهاد و مدنی، بی‌اعتمادی نشان داده‌اند. اینان یا خود در شبکه‌های اجتماعی آنلاین، اعلام حساب کرده‌ و به جمع‌آوری کمک به زلزله‌زدگان برخاسته‌اند، و یا حتی سوار بر ماشین شخصی، با چند دوست و آشنا، با کمک‌های تهیه‌کرده راهی منطقه زلزله‌زده شده‌اند.

افزون بر این همه(شواهد مرتبط با زلزله اخیر) می‌توان به داده‌های قابل تأمل دیگری نیز اشاره کرد؛ ازجمله:

برگشت خوردن بیش از ۱۷ میلیون چک در سال ۱۳۹۶؛ تشکیل روزانه حدود هزار و ۶۰۰ پرونده نزاع در پزشکی قانونی؛ وجود حدود ۱۵ میلیون پرونده در دستگاه قضایی؛ تقلیل مشهور و فزاینده «قرض‌دهی» شهروندان به‌ویژه در بازار؛ یا کم‌شدن شاخص اعتماد مردم به استادان دانشگاه.

 



جامعه‌شناسان، اعتماد اجتماعی را در معنای عام و فراگیرش اصلی‌ترین لازمه زندگی و مهمترین بعد سازه «سرمایه اجتماعی» (به معنای شبکه‌های ارتباط و هنجارها و عنصر اعتماد برای هماهنگی و همکاری در جهت نیل به سود متقابل) توصیف کرده‌اند.

در جامعه رقابتی مدرن، جامعه مبتنی‌شده بر قرارداد امکان تحقق و کامیابی ندارد مگر آن‌كه شهروندان به انجام قرارداد و تعهد و پایبندی همنوعان خود به وعده‌ها، اعتماد داشته باشند. به بیان دیگر، اعتماد مبنای انسجام اجتماعی است.

به میزانی که جامعه صنعتی و فراصنعتی و مدرن‌تر می‌شود نیازمند «سرمایه اجتماعی» و «اعتماد اجتماعی» بیشتر است.

زمانی‌که میزان اعتماد مردم به مسؤولان پایین باشد، حتی عمل به قوانین مصوب و رعایت آنها را نیز تحت‌تأثیر قرار می‌دهد؛ به بیان دیگر، کاهش اعتماد اجتماعی منجر به تقلیل انضباط اجتماعی می‌شود.

متاسفانه شواهدی که در بالا به‌شکل اجمالی مورد اشاره قرار گرفت، و نیز برخی پیمایش‌ها و پژوهش‌های جامعه‌شناختی که در ایران انجام شده دال بر این است که متأسفانه سطح اعتماد اجتماعی در کشور به میزان قابل‌تأملی پایین است؛ وضعی که بی‌گمان بخش مهمی از آن در کاهش سطح اعتماد ایرانیان به حاکمان و نیز فقدان حکمرانی خوب در ایران ریشه دارد.

ترکیب اعتماد و امید اجتماعی، خود را به‌صورت شادی متبلور می‌کند. ایران در آخرین رتبه‌بندی مرتبط با «شادی» در میان کشورهای جهان، جایگاه ۱۰۸ را از آن خود کرده است. این شاید خود گواه مهم و هشدار دیگری برای حاکمان و نیز کنشگران جامعه مدنی ایران باشد.

 

انتهای پیام/ غ

انتشار دیدگاه به معنای تایید آن نیست . نظرات توهین آمیز منتشر نمی شود .
Image CAPTCHA
لطفا کاراکترهای تصویر را در کادر بالا وارد نمایید.